Boeren en buren trekken aan dezelfde kar in Venray
Samen meten
Langs de ene kant van het spectrum had je de omwonenden van veehouderijen. Deze mensen klaagden al langer over geurhinder, en maakten zich behoorlijk zorgen om hun gezondheid. Ze zaten met vragen als ‘aan welke concentraties van luchtverontreinigende stoffen worden we blootgesteld?’ en ‘wat is het aandeel van lokale bronnen daarin?’.
Ook de boeren zelf waren vragende partij om meer inzicht te krijgen in hun staluitstoot en de mate waarin dit bijdraagt aan concentraties in de leefomgeving. Zij hebben belang bij het beter monitoren van de uitstoot van hun bedrijf, zodat ze hun dagelijkse bedrijfsvoering kunnen aanpassen om hun uitstoot te reduceren, precies zoals de overheid vraagt.
In Venray leidden deze vragen tot het project Boeren en Buren. Naast de boeren en de omwonenden zelf doen ook de gemeente Venray en de provincie Limburg mee aan het project.
Vertrouwen kweken
De bedoeling van het project in Venray is uiteraard om inzicht te krijgen in de concentraties luchtvervuilende stoffen en de rol van lokale bronnen – zeg maar de boerderijen – daarin. Maar er speelt meer: vergroot het vertrouwen tussen boeren, omwonenden en de lokale overheid wanneer ze samen de luchtkwaliteit en geurhinder meten? Maakt dit een gesprek over lokale oplossingen misschien makkelijker?
Aan de slag
Het project is in maart 2019 gestart. De deelnemende partijen werkten eerst samen de opzet uit: wat gingen ze meten en hoe gingen ze dat aanpakken? Enkele maanden later kwamen de deelnemers voor het eerst samen om meer inzicht te krijgen in begrippen als fijn stof, ammoniak en geurhinder en in vervuilingsbronnen als veehouderij en verkeer.
Ze kozen voor fijnstofsensoren en passieve samplers om ammoniak en stikstofdioxide te meten. Geur is lastiger om objectief vast te leggen. De deelnemers gebruiken hun eigen neus en doen daar melding van via een speciaal ontwikkelde mobiele app, de Boeren en Buren Geurapp.
De eerste proefmetingen met fijnstofsensoren gebeurden aan de Scheiweg in Leunen. Vanaf oktober 2019 gingen de echte metingen in Venray van start. Een jaar later zijn de laatste meetbuisjes verwijderd en heeft het RIVM de meetresultaten beoordeeld.
Wat kwam er uit de metingen?
In maart 2021 waren de onderzoeksresultaten klaar en konden zowel de deelnemers als de gemeente Venray alles volgen tijdens een online presentatie. Boeren en Buren is natuurlijk een citizenscienceproject, en in dat kader is het de bedoeling om tot gezamenlijke conclusies te komen. Boeren, omwonenden en de gemeente gingen daarom fysiek met elkaar rond de tafel zitten.
In juli van dat jaar bespraken kleine groepen deelnemers de meetresultaten met elkaar, deelden ze hun inzichten en wisselden ideeën uit om de luchtkwaliteit te verbeteren en de geurhinder te verminderen. Enkele maanden later kwamen de deelnemers samen in een grote groep om verder na te denken over oplossingen, en de effecten ervan, vooral dan op het gebied van de veehouderij. In oktober 2021 vond er in het gemeentehuis van Venray een presentatie van de resultaten plaats. Vertegenwoordigers van de betrokken partijen spraken er ook met elkaar over de geleerde lessen.
Ook in de stal meten
De boeren zelf waren ook vragende partij om de luchtkwaliteit in de stallen te meten. Als ze het ammoniakgehalte kennen, biedt dat duidelijkheid over hoe ze hun bedrijf kunnen optimaliseren. De veehouders die aan Boeren en Buren meedoen, meten via een aanpalend project ook de luchtkwaliteit in de stal. Het uitvoerend adviesbureau heeft de resultaten van dit project gerapporteerd.
Onderzoek naar vertrouwen
Tijdens het project organiseerde het RIVM enkele gezamenlijke sessies rond de meetopzet en de metingen zelf. Ook ging het over de verschillende belangen van zowel de buren als de boeren zelf, en over oplossingen voor problemen in de leefomgeving. Tijdens deze sessies en via interviews en vragenlijsten onderzoekt het RIVM tot op vandaag bovendien in hoeverre het vertrouwen tussen deelnemers verandert doorheen het project. Ze zoeken ook naar de onderliggende mechanismen van deze evolutie. In de loop van 2022 verwachten ze de resultaten te publiceren.