Kies voor groene barrières

Zo pak je het aan

Rijdende voertuigen doen de grotere stofdeeltjes weer opwaaien. Met groene barrières in de stad beperkt men de blootstelling van fietsers en voetgangers aan deze stofdeeltjes. Langs snelwegen verlagen groene barrières de concentraties van verontreinigende stoffen langs de weg. Een vegetatiescherm kan de concentraties vlakbij de weg verminderen door de vervuilende stoffen op te vangen of door de luchtstroom te wijzigen. De invloed van een groene strook hangt wel af van de windrichting, het type vegetatie, de porositeit en ook de hoogte en breedte van de begroeiing. 
De resultaten in experimenten en modelstudies zijn niet eenduidig. In het algemeen is men van mening dat de concentraties aan de grond en vlak achter de barrière lager liggen door eenvoudige obstructie en/of door de toename van verticale luchtmenging. Maar vegetatie kan de ventilatie ook verminderen. Plaats je een groene barrière ondoordacht, dan wegen de nadelen zelfs zwaarder door dan de voordelen. Daarom is een doelgericht, goed doordacht ontwerp nodig voor elke nieuwe situatie.
Het aanplanten van vegetatie heeft vooral in steden tal van bijkomende voordelen. Hieronder geven we je wat tips. 

• Baart lokale luchtverontreiniging je zorgen? Bekijk of een groene barrière geschikt is om die vervuiling aan te pakken. Wat is de concentratie van verschillende vervuilende stoffen volgens metingen en/of modelkaarten? Is er een lokale bron van vervuiling aanwezig? Een groene barrière heeft enkel zin wanneer ze de omgeving afschermt van een lokale vervuilingsbron, zet ze daarom doordacht in.
• Kan je de barrière aanleggen zonder de lucht ‘op te sluiten’? De barrière mag de luchtcirculatie namelijk niet stilleggen: dit doet de concentraties oplopen op plaatsen waar mensen leven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een smalle straat met rijtjeshuizen waar hoge bomen met een dicht aaneengesloten bladerdak staan. 
• Maak gebruik van gespecialiseerde tools en betrek bij voorkeur experts om een zinvolle implementatie te waarborgen. Zo ontwikkelde stad Antwerpen samen met VITO een Groentool. De gebiedsanalyse werkt enkel op het grondgebied van de stad, maar de andere functionaliteiten maken je vast wegwijs in de mogelijkheden en aandachtspunten van groen in een stedelijke omgeving.

Groene barrières bieden nog meer voordelen:

• Hagen verhogen de verkeersveiligheid op voet- of fietspaden langs de weg.
• De vegetatie heeft door verdamping een koelende werking. Dit beperkt het hitte-eilandeffect.
• Groene barrières verrijken de stedelijke biodiversiteit.
• Begroeiing filtert en vertraagt de afloop van verontreinigde neerslag afkomstig van de snelwegen.
• Groene barrières dempen geluid.

En niet te vergeten: een groene omgeving zorgt voor minder stress!

Tips

• Bomen en hagen langs drukke verkeersaders leiden vaak net tot hogere concentraties aan schadelijke stoffen in de lucht. De lucht circuleert er dan minder en wordt dus minder verdund. Het filtereffect van de vegetatie weegt hier niet tegen op. 
• Langs drukke verkeerswegen en in smalle straten waar de luchtkwaliteit rond de norm ligt, is het raadzaam om geen bomen te plaatsen. Doe je het toch, kies er dan voor om zo min mogelijk bomen te planten, met een grote onderlinge afstand en een open kruinstructuur die de rijbanen niet overkapt. Bomen in de middenberm zijn beter dan bomen aan weerszijden van de weg.
• De luchtkwaliteit vlak achter hagen is nauwelijks beter dan ervoor. De invloed van hagen op de luchtkwaliteit is in het algemeen zelfs eerder negatief dan positief. In binnenstedelijk gebied bevelen we daarom lage hagen aan.
• Het plaatsen van gesloten schermen tussen de rijbaan en de fiets- en voetpaden heeft wel een positief effect op de luchtkwaliteit achter de schermen. Hoe dichter bij de rijbaan en hoe hoger het scherm, hoe groter het effect. Het effect van vegetatie op de schermen is verwaarloosbaar.
• Langs provinciale en snelwegen zijn lijnvormige, aaneengesloten en dichte groenelementen vaak succesvol om fietsers, voetgangers en omwonenden te beschermen tegen luchtverontreiniging.
• In de buurt van industriële bronnen waar ‘stuifgevoelige processen’ plaatsvinden (waar er met andere woorden sprake is van een uitstoot op lage hoogte), beperken groenelementen de verspreiding naar de nabije omgeving. Een volledig gesloten groenelement biedt vaak het grootste effect, denk bijvoorbeeld aan bomen met lage onderbegroeiing.
• Bij veehouderijen is het een goed idee om lijnvormige groenelementen achter elkaar te plaatsen om de luchtkwaliteit te verbeteren.
• Vegetatie verbetert de luchtkwaliteit slechts minimaal. In straten met weinig verkeer en dus weinig luchtverontreiniging, is een behoorlijke luchtkwaliteit daarom geen argument om geen bomen te plaatsen.
   

Meer weten

Lees het experimenteel onderzoek eens waarbij wetenschappers de concentraties van NO_x en PM₁₀ hebben gemeten langs een snelweg met groene barrière en langs een snelweg zonder groene barrière. De resultaten waren niet overtuigend  voor PM₁₀. Wat NO_x betreft, namen de onderzoekers hogere concentraties waar net achter de groene barrière, en lagere concentraties 50 meter achter de barrière.

Meer informatie 

• Schone Lucht "Groen en de luchtkwaliteit in de stad" (Interreg Vlaanderen-Nederland)
• Elke boomsoort heeft een andere potentiële capaciteit om de luchtkwaliteit te verbeteren. (Environemental Science & Technology)
• Improving local air quality in cities: To tree or not to tree? (Environmental Pollution)
• Het effect van vegetatie op de luchtkwaliteit (RIVM, Nederland)